Գիտություն

Ջեյմս Վեբբի աստղադիտակը Ուրանի մագնիսական դաշտի յուրահատկությունները բացահայտեց

Ջեյմս Վեբբի աստղադիտակի օգնությամբ հետազոտողները քարտեզագրել են Ուրանի վերին մթնոլորտը՝ բացահայտելով ջերմաստիճանի և մասնիկների խտության փոփոխությունները: Հյուսիսահնդլյանի համալսարանի Փաոլա Տիրանտիի ղեկավարությամբ խումբը օգտագործել է Վեբբի NIRSpec գործիքը՝ խորքային դիտարկումների համար: Ուսումնասիրությունը ընդգծում է Ուրանի մթնոլորտի ջերմաստիճանի նվազման և նրա հակում մագնիսական դաշտի քաոսային ազդեցությունը: Տվյալները ցույց են տալիս մագնիսական դաշտին համարժեք բևեռափայլի գոտիներ և մութ ոլորտներ՝ խորացնելով մեր հասկացողությունը սառցե հսկաների էներգետիկ համակարգերի մասին:

Feb 21, 2026, 2:31 AM · 13 views

Գիտություն

ՆԱՍԱ-ի Հաբլը բացահայտում է մութ նյութով հարուստ «ուրվական գեզցի»

Աստղագետները հայտնաբերել են գաղտնի գեզցին՝ CDG-2, որը հիմնականում կազմված է մութ նյութից, տեղակայված է 300 միլիոն լուսային տարի հեռավորության վրա՝ Պերսեուսի խմբում։ Հակառակ սովորաբար աստղալուսային հայտնաբերվող գեզցիների, CDG-2-ը հայտնաբերվել է գնդաձև հավաքների միջոցով, որոնք ծառայում են որպես տիեզերական ցուցիչներ։ Դավիթ Լին և իր թիմը օգտագործել են առաջադեմ վիճակագրական մեթոդներ՝ գեզցին հայտնաբերելու համար՝ ուսումնասիրելով խիտ աստղային հավաքները։ Վստահման համար օգտագործվել են Հաբլ, Եուկլիդ և Սուբարու աստղադիտարանները, որոնք բացահայտել են թելի բուսանման տիրույթ, ցույց տալով թաքնված գեզցիի առկայությունը։ Նախնական դիտարկումներով ցույց է տալիս, որ CDG-2-ը հիմնականում կազմված է մութ նյութից, որի 99% մասսան անտեսանելի է՝ դարձնելով այն մութ նյութի գեզցիների շղթայի մեջ նշանակալի հայտնագործություն։

Feb 21, 2026, 1:57 AM · 11 views

Գիտություն

Գտնվել է հիմնականում մութ նյութից կազմված գալակտիկա

Աստղագետները հաստատել են CDG-2 անունով անվանական գալակտիկայի գոյությունը, որը գրեթե ամբողջությամբ կազմված է մութ նյութից։ Այս «մութ գալակտիկան», որը գտնվում է մոտ 300 միլիոն լուսատարի հեռավորության վրա, հայտնաբերվել է չորս հարազատ աստղային խմբերի միջոցով, որոնք մինչ այդ համարվում էին անկախ։ Հաբլի, Եվկլիդեսի և Սուբարուի հեռադիտարների տվյալների հիման վրա գիտնականները դիտարկել են թույլ փայլ քվասայնության շուրջ՝ նշելով հիմական գալակտիկայի գոյությունը։ Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ CDG-2-ի զանգվածի 99,94-99,98 տոկոսը մութ նյութ է։ Մութ գալակտիկաները, ինչպես CDG-2-ը, հազվագյուտ են և կարևոր տեղեկություններ են տալիս մութ նյութի, որը համաշխարհային կառուցվածքի հիմնական բաղադրիչն է։

Feb 20, 2026, 11:58 PM · 13 views

Գիտություն

ՆԱՍԱ-ն մարտին թողարկում է «Արտեմիս II» առաքելությունը դեպի Լուսին

ՆԱՍԱ-ն նպատակաուղղվում է մարտի 6-ին թողարկել «Արտեմիս II» առաքելությունը, որը կտեղափոխի չորս աստղագնաց դեպի Լուսնի շուրջը։ Տիեզերական Տարածքավորողի համակարգում հաջողակ իրականացված երկրորդ վառելիքի փորձարկումը բարձրացրել է վստահությունը։ Տեխնիկներն անցյալում հիդրոգենի արտահոսքի խնդիրը լուծել են փոխարինելով անուղղակի կնիքներ, ապահովելով համակարգի լիակատար լակում։ Թեև դա պահում է առաքելությունը դեպի թեթև ընթացքը, ՆԱՍԱ-ի պատասխանատուներն ընդգծում են լրացուցիչ 'աջակցման աշխատանքների' կարևրությունը մինչ կրկին թողարկման հաստատման։ «Արտեմիս II» առաքելությունը նպատակ ունի ստուգելու համակարգերը ապագա լուսնային վայրէջքների համար՝ նախանշելով 9-10 օր տևողությամբ ճանապարհորդություն՝ ըստ որոշումների՝ ամենահեռավոր մարդու կարճ հանգրվանը Երկրից 1972 թ.-ից հետո:

Feb 20, 2026, 11:55 PM · 16 views

Գիտություն

Էրի լճի վրա փոթորկային ալեկոծումների վտանգը աճում է

Էրի լիճը վերջին շրջանում ենթարկվում է փոթորկային ալեկոծումների զգալի աճին, որոնց ազդեցությունը հաճախակիորեն ազդում է ափերին։ Պաշտոնյաները ակտիվորեն մշակում են նորարարական ռազմավարություններ՝ այս սպառնալից ցամաքաստիճաններից պաշտպանվելու համար։ Ձմեռային սեզոնի գալուստով լիճը վերածվել է սառցե տարածության՝ ափերին սառցե բարձր կառույցներ ստեղծելով։ Ալեկոծումների ակտիվացման պատճառը կլիմայի փոփոխությունն է, որը տարածաշրջանում ավելի հաճախակի դարձնում է ինտենսիվ փոթորիկները։ Արդյունքում, անհրաժեշտ է անհապաղ եւ արդյունավետ միջոցառումներ ձեռնարկել՝ այս օդերեւութաբուժական ծայրահեղ երեւույթների հնարավոր վնասը մեղմելու նպատակով։

Feb 20, 2026, 5:15 PM · 13 views

Գիտություն

Չինաստանում հայտնաբերված հնագույն գանգերը վերաբաժանվել են՝ 1.77 մլն տարի

Հետազոտությունը, որը բացահայտում ունեցավ, Չինաստանի հյուսիսային Յունսյան գավառում հայտնաբերված երկու հնագույն գանգերը վերաբաժանվել են մոտավորապես 1.77 միլիոն տարի առաջ: Սա այս Homo erectus գտածքները դարձնելու է Արևելյան Ասիայի հնագույն մարդանց մնացորդները: Ուսումնասիրողները օգտագործել են իզոտոպային վերլուծություն՝ նստվածքների շերտերից քվարցի կարգը որոշելու համար՝ տալով կարևոր տեղեկություններ վաղ մարդկային միգրացիայի արագության և ծավալի վերաբերյալ: Նախկինում հավատում էինք, որ Homo erectus-ը ավելի քան 140,000 տարի պահանջել է մինչև Արևելյան Ասիա տեղաշարժվելը, բայց այս հետազոտությունը ցույց է տալիս ավելի արագ տարածում: Այս արդյունքները նաև մեկ անգամ իմաստավորում են, թե ով կարող էր ստեղծել տարածաշրջանում հայտնաբերված առավել հին քարի գործիքները, և հնարավոր է ավելի վաղ միգրացիոն ալիք նշելով:

Feb 20, 2026, 5:03 PM · 22 views

Գիտություն

Մասնագետները Հանդիպում են Ամպերի Մոդելավորման Խնդիրներին

Ամպերի մոդելավորումը հսկայական խնդիր է ներկայացնում կլիմայի գիտության մեջ այսօր։ Արհեստավարժ գիտնականները, այդ թվում՝ Քրիս Բրֆեթոնն ու Տապիոն Շնայդերը, առաջնահերթ ջանքեր են ներդնում այս մոդելների ճշգրտությունը բարձրացնելու ուղղությամբ։ Կլիմայական կանխատեսումները բախված են մեծ անորոշությամբ՝ ամպերի բարդ բնույթի պատճառով։ Հետազոտողները համատեղում են արհեստական բանականությունն ու մեքենայական ուսուցումը՝ մոդելավորման ունակությունները բարելավելու համար։ Այս տեխնոլոգիական առաջառածները ակնկալվում է, որ կհանգեցնեն ավելի ճշգրիտ երկարաժամկետ կանխատեսումների և կլիմայական գլոբալ ձևավորումների ավելի լավ հասկացմանը։

Feb 20, 2026, 2:45 PM · 8 views

Գիտություն

Մարմունքի ակտիվությունը կարող է պաշտպանել ուղեղը Ալցհեյմերի դեմ

Կալիֆորնիայի Սան Ֆրանցիսկո համալսարանի հետազոտությունը բացահայտել է մարմնի և ուղեղի փոխգործակից ուղի, որը կարեւորում է ֆիզիկական ակտիվության դերը մտավոր գործառույթների բարելավման մեջ: Տարիքի հետ կապված ուղեղի պաշտպանիչ պատնեշի թուլացումով զարգացող բորբոքումը հանգեցնում է կոգնիտիվ անկման: Ուսումնասիրությունը բացահայտել է GPLD1 ֆերմենտը՝ որպես գլխուղեղի պաշտպանությունն ամրապնդող հիմնական գործոն: Ուղեղի պատնեշի բջիջներից վնասակար TNAP սպիտակուցի հեռացումը ֆերմենտը նպաստում է վերականգնել ուղեղի պաշտպանությունը:

Feb 20, 2026, 10:19 AM · 10 views

Գիտություն

Քառասորենը մշակում է սառույցի սահելու առեղծվածները

Սառույցի սահելու առանձնահատկությունը երկար ժամանակ վերլուծողների համար առեղծված է եղել։ Վերջին ուսումնասիրությունները օգտագործում են քառասորենը՝ այս առանձնահատկությունը ավելի խորությամբ ուսումնասիրելու համար։ Մետեորոլոգ Ջադսոն Ջոնսը եւ խմբագիր Ջոել Իսթվուդը՝ հետազոտողների թվում են, որոնք ուսումնասիրում են, թե ինչ նոր տեսակետներ կարող է առաջարկել քառասորենը այս երեևույթի վերաբերյալ: Նոր հետազոտությունները կարող են ոչ միայն գիտությունը ավելի խորացնել, այլև օլիմպիական հարմարանքների զարգացման մեջ նպաստել։ Չնայած որպես քառասորեն գլխավոր կետ, գիտնականները կարևր որոնումներ են կատարում, որոնք կարող են բացատրություններ տալ, թե ինչու կարող է սառույցը նման կերպ գործել, ինչը կարևոր է ինչպես մարզական, այնպես էլ կլիմայական հետազոտությունների համար։

Feb 20, 2026, 10:00 AM · 8 views

Գիտություն

ԱՄՆ գիտահետազոտական կենտրոնի փոփոխությունները կարող են ազդել օտարազգի գիտնականների վրա

ԱՄՆ չափորոշումների և տեխնոլոգիաների ազգային ինստիտուտը (ՆԻՍՏ), որի տնօրենը ներկայումս Քրեյգ Բերխարդտն է, հաղորդել է որոշ փոփոխությունների մասին, որոնք կարող են նվազեցնել օտարազգի գիտնականների մասնակցությունը։ Ներկայացուցիչների պալատի անդամները, այդ թվում դեմոկրատները, մտահոգություն են հայտնել, որ նման փոփոխությունները կարող են վնաս Էլ հասցնել ինստիտուտի կարողությանը ներգրավելու համաշխարհային փորձագիտական ներուժը, որը կարևոր է գիտական գործողությունների համար։ Վերլուծաբանները պնդում են, որ օտարազգի մասնակցության սահմանափակումը կարող է վնաս հասցնել ՆԻՍՏ-ի հեղինակությանը հատկապես արհեստական բանականության անվտանգության ուղեցույցների և առողջապահական տեխնոլոգիաների ոլորտներում։ ՆԻՍՏ նախկին տնօրենը, Պատ Գալլագերը, նշել է, որ փոփոխությունները կարող են ըստ իրտ արդյունքում խաթարել իստիտուտի նկատմամբ վստահությունը, որը կարևորվում է արդյունաբերության և միջազգային գործընկերությունների համար։

Feb 20, 2026, 10:00 AM · 7 views

Գիտություն

Ինչու է մարդկային լեզուն տարբեր համակարգչային կոդից

Նոր հետազոտությունը՝ Մայքլ Հաանի և Ռիչարդ Ֆութրելի կողմից, ուսումնասիրում է, թե ինչու մարդկային լեզուն չի նմանակում համակարգչային կոդի արդյունավետությանը։ Չնայած տվյալների ավելի մեծ սեղմման հնարավորությանը՝ մարդկային հաղորդակցման առանձնահատկությունն այն է, որ այն հիմնված է ծանոթության և ձևերի վրա։ Լեզուն մեզ կապում է ընդհանուր փորձառություններին, որը ուղեղին թույլ է տալիս կանխատեսել հաջորդը և արագ վերծանել իմաստը։ Թվային համակարգերը կարող են ավելի արագ ուղարկել տվյալները, բայց չունեն այն ինտուիտիվ ըմբռնումը, որը բնական լեզուները տրամադրում են։ Այս ըմբռնումը կարող է օգնել արհեստական ինտելեկտի և լեզվային մոդելների զարգացմանը, ավելի մոտեցնելով դրանք մարդկային հաղորդակցության մեթոդներին։

Feb 20, 2026, 9:23 AM · 9 views

Գիտություն

Սթենֆորդում քարտեզագրվում են երկրաշարժերը գոտու մեջ

Սթենֆորդի համալսարանի գիտնականները հասել են հեղափոխական բացահայտման՝ քարտեզագրելով հազվագյուտ գոտու երկրաշարժերը։ Հարյուրավոր այս խորքային ցնցումները ցուցադրելիս նրանք բացահայտեցին օջախներ Հիմալայների և Բերինգի նեղուցի տակ։ Այս ուսումնասիրությունը, որը տպագրվել է Science ամսագրում փետրվարի 5-ին, նոր պատկերացումներ է հաղորդում կեղև-գոտի սահմանին և Երկրի վերին գոտու վարքագծին ավելի լավ հասկանալու համար։ Թեև այս խորը տեղակայված երկրաշարժերն ավերածություններ չեն առաջացնում հեռավոր ծագմամբ, դրանք արժեքավոր ըմբռնումներ են տարրահայտնում սովորական երկրաշարժերի մեխանիզմները հասկանալու համար։ Նորարար սեյսմիկ ալիքների հայտնաբերմամբ ուսումնասիրվածները տարբերվեցին գոտու և կեղևի երկրաշարժերը։ Ավելի քան 46,000 գրանցված ցնցումներից նրանք հայտնաբերեցին 459 գոտի երկրաշարժ 1990 թվականից հետո։ Ապագա հետազոտությունները սպասվում է, որ դեռ կբացահայտեն Երկրի երկրաբանական համակարգերի բարդությունները։

Feb 20, 2026, 8:05 AM · 7 views

Գիտություն

Ջեյմս Վեբբի աստղադիտակը Ուրանի մագնիսական դաշտի յուրահատկությունները բացահայտեց

ՆԱՍԱ-ի Հաբլը բացահայտում է մութ նյութով հարուստ «ուրվական գեզցի»

Գտնվել է հիմնականում մութ նյութից կազմված գալակտիկա

ՆԱՍԱ-ն մարտին թողարկում է «Արտեմիս II» առաքելությունը դեպի Լուսին

Էրի լճի վրա փոթորկային ալեկոծումների վտանգը աճում է

Չինաստանում հայտնաբերված հնագույն գանգերը վերաբաժանվել են՝ 1.77 մլն տարի

Մասնագետները Հանդիպում են Ամպերի Մոդելավորման Խնդիրներին

Մարմունքի ակտիվությունը կարող է պաշտպանել ուղեղը Ալցհեյմերի դեմ

Քառասորենը մշակում է սառույցի սահելու առեղծվածները

ԱՄՆ գիտահետազոտական կենտրոնի փոփոխությունները կարող են ազդել օտարազգի գիտնականների վրա

Ինչու է մարդկային լեզուն տարբեր համակարգչային կոդից

Սթենֆորդում քարտեզագրվում են երկրաշարժերը գոտու մեջ

More to read

Թթվածնի հանդուրժողականություն՝ բարդ կյանքի նախնիների մեջ

ՆԱՍԱ-ն և Boeing-ը քննադատության թիրախում

Հսկային Ուշիքու վիրուսի հայտնաբերումը կարող է փոխել կյանքի ծագման ըմբռնումը

Կլիմայի փոփոխությունը մեծացնում է ձյունահատուկների վտանգները Սիեռա Նևադայում

ՈՒնիքան սառույցի ռեկորդ է ֆիքսվել Անտարկտիդայում

Գենետիկ հայտնագործություն՝ բանանների հիվանդությունների դիմադրողականության համար